تحریم ها علیه ایران تشدید شد، اما گام بعدی چیست؟
دولت پرزیدنت اوباما و متحدان اروپائیش روز دوشنبه 23 ژانویه، با محدود ساختن دسترسی جمهوری اسلامی به سیستم بانکی جهان و تحریم صنایع نفت و گازش، تحریم های علیه ایران را تشدید کردند. اما با این وجود کشورهای هردوسوی اقیانوس اطلس براین امر معترفند که حتی این آخرین موج تحریم هانیزتاثیرچندانی برتغییر عزم جمهوری اسلامی دردسترسی اش به سلاح اتمی که موجب بیم کشورهای غربی است، نخواهد داشت.
این امراین پرسش جدی رامطرح میسازد که «گام بعدی چیست؟»
اگرچه ایالات متحده و اسرائیل استفاده از نیروی نظامی را منتفی ندانسته اند، اما چنین راه حلی، دست کم فعلاً خوشایند نیست. چند تن از مقامات آمریکائی و اروپائی بطور خصوصی اظهار داشته اند که بهترین دستیافت غرب میتواند این باشد که به ایران امکان داده شود که به اطلاعات و تکنولوژی لازم برای ساخت سلاح اتمی دست یابد، اما از ساختن آن خودداری ورزد. این امرموجب تایید حاکمیت ارضی ایران، و حفظ آبروی آن پس از سالها تنش سیاسی خواهد شد.
اگرچه این امر دادن امتیاز بسیار بزرگی از جانب ایالات متحده بنظر میرسد،اما جمهوری اسلامی نیز باید امتیاز بزرگتری بدهد، و آن اینکه ابتدا نشان دهد که قابل اعتماد است و از سرّی نگاهداشتن فعالیت های هسته ای خود دست بردارد تا بازرسان بتوانند بر صلح آمیز بودن آن صحه بگذارند. یعنی کاری که تاکنون از انجام آن سر باز زده است .
در چنین صورتی، ایران موقعیتی همچون کشور ژاپن بدست خواهد آورد که اگر بخواهد، عملاً یکشبه امکانات تبدیل شدن به قدرتی اتمی را داراست، اما ازبرداشتن گامهای نهائی برای ساخت سلاح اتمی خودداری کرده است. بگفتۀ یک مقام بلند پایۀ اروپائی « اگر از ما بپرسید که آیا از ژاپن شدن ایران راضی هستید، جواب کاملاً مثبت است، اما این امر باید قابل بازرسی و تایید باشد، درحالیکه فعلاً بهیچ وجه نمیتوانیم به رژیم جمهوری اسلامی اعتماد کنیم.»
امروزه ایران هیچ شباهتی به ژاپن، که بخاطرحملات اتمی به هیروشیما و ناکازاکی از بمب اتم بیزار است، ندارد. بنابراین پذیرش ایرانی که بسرعت بتواند بمبی اتمی تولید کند، برای ایالات متحده، بخاطرضدیت شدید اسرائیل با ایران، و بیم دیگرکشورهای غربی از آغاز یک مسابقۀ تسلیحاتی در منطقه، بسیار دشوار است.
روز دوشنبه23 ژانویه، 27 کشور عضو اتحادیۀ اروپا بر ممنوعت واردات نفت ایران که نفت خام، مواد سوختی و محصولات پتروشیمی را در بر میگیرد، توافق کردند. ایالات متحده نیزدر اقدامی جداگانه بانک تجارت، سومین بانک بزرگ جمهوری اسلامی را تحریم کرد ودر بیانیه ای گفت که «باین ترتیب جمهوری اسلامی را از یکی از معدود راههای باقیمانده برای دسترسی به سیستم مالی بین المللی محروم میسازد.»
بحث بر سرچگونگی برخورد با جمهوری اسلامی ایران و برنامۀ اتمی اش، درصحنۀ سیاست ایالات متحده به مهمترین موضوع نگران کنندۀ سیاست خارجی جمهوریخواهان در فعالیت های انتخاباتی ریاست جمهوری بدل شده، و نامزد های حزب جمهوریخواه مرتبا پرزیدنت اوباما را بخاطر عدم برخورد قاطع با ایران مورد انتقاد قرار میدهند.
یگفتۀ یک مقام بلند پایۀ آمریکائی، جمهوری اسلامی تاکنون با وجود ادامۀ غنی سازی اورانیوم، عمداً ازبراداشتن گامهای تکنیکی خاصی برای ساختن بمب اتمی خود داری کرده است. بگفتۀ او آیت الله علی خامنه ای در حال تجزیه و تحلیل قضیه است و بنظرآمریکا، هنوز تصمیمی قطعی برای ساختن و یا نساختن بمب اتمی نگرفته است.
بگفتۀ مقامات کشورهای هردو سوی اقیانوس اطلس این به آن معنی است که ایالات متحده و اروپا باید تاثیر تحریم هارا بدقت محاسبه کنند. اگرتحریم ها بیش از حد سخت باشد، میتواند موجب حمایت مردم ایران از دولت شود. یک مقام اطلاعاتی ایالات متحده روز 9 ژانویه پرزیدنت اوباما را از آماری درایران باخبر ساخت که حاکی از حمایت شدید عمومی از برنامۀ اتمی کشور است.
بگفته مقامات آمریکائی، دربحث های کاخ سفید، وزارت امورخارجه و وزارت دفاع، چنداحتمال، از جمله احتمالی نگران کننده پیش بینی شده است، و آن اینکه تحریم های سخت تر و انزوای بیشترجهانی میتواند جمهوری اسلامی را باین فکر بیاندازد که تنها راه راحت شدنش از شرّ غرب سرعت بخشیدن به برنامۀ اتمی وتبدیل شدن به نیروئی اتمی است. در این صورت تنها یک راه در برابر غرب وجود خواهدداشت و آن عقب نشنی ازموضع خود خواهد بود، مبادا که باعث یک برخورد اتمی شود.
آقای ری تکیه Ray T akeyh مقام پیشین دولت اوباما و کارشناس امور ایران در شورای روابط خارجی، مدل کرۀ شمالی و پاکستان را یک استراتژی ممکن برای ایران درادامۀ غنی سازی اورانیوم مثال میزند. کرۀ شمالی و پاکستان هردو کشورهائی اتمی هستند که غرب، از ترس اینکه زرادخانۀ اتمی آنان به دست عوامل یاغی نیافتد، متعهد به حفظ ثبات آن است.
درحالیکه دیپلماتهای غربی مدل ژاپن را مطرح میسازند، مدل دیگری نیز وجود دارد و آن مدل لیبی است، که میتواند برای دولت جمهوری اسلامی درس عبرتی باشد. سرهنگ قذافی که جاه طلبی اتمی خود را فدای نزدیکی به غرب کرد، وقتی فشار تغییر رژیم براو وارد آمد، برگی برای بازی کردن در دست نداشت.
آقای والی نصر Vali Nasr کارشناس امور ایران و مقام پیشین وزارت امور خارجه دردولت پرزیدنت اوباما میگوید «اینطورمیتوان به مساله نگاه کرد که تحریمهای اخیر رژیم، جمهوری اسلامی را تضعیف میکند، اما در عین حال آنان را تحت فشار قرارمیدهد تا نهایتا به این نتیجه برسند که چاره ای جزسرعت بخشیدن به اتمی شدن خود ندارند.»
با اینحال، با وجود تمامی این لفاظی ها مقامات آمریکائی و اروپائی میگویند با توجه به رویداد ها و تغییرات ممتد در ایران و منطقه، از جمله جنبش آزادیخواهی در خاور میانه، میتوان به مذاکره و دیپلماسی امیدوار بود.
بگفتۀ مقامات آمریکائی و اروپائی، اگرهمانگونه که بسیاری از کارشناسان معتقدند، ایران هنوز یکسال تا تولید بمب هسته ای فاصله داشته باشد، تحریمها تنها راه چاره است، نه به این خاطر که کارساز خواهد بود، بلکه به این خاطر که دو راه چارۀ دیگر، یعنی حملۀ نطامی و یا بیکارنشستن در برابرایران اتمی، غیر قابل قبول خواهد بود.
بگفتۀ ر. نیکولاس برنز R. Nicholas Burns معاون پیشین وزارت امور خارجه در دولت جرج بوش که طراح سیاست تحریمها در سال 2006 بود، «اگر آلترناتیوی برای تحریم ها وجود داشته باشد، فقط یک چیز است، و آن راه حل نظامیست. اما اگراکنون زمان آن نباشد، بهتر است که فعلاً استراتژی تحریم ها را ادامه دهیم و در عین حال ببینیم که آیا میتوان راهی برای مذاکره باز کرد یانه.»
دیگر انگیزه ای که میتواند جمهوری اسلامی را وادار به مذاکره کند انواع عملیات مخفیانه ایست که پیشرفت برنامۀ اتمی کشور را کند کرده است. ظرف ماه جاری یک دانشمند هسته ای ایران، همانند چهاردانشمند دیگرکه از سال 2007 تاکنون کشته شده اند، توسط بمبی مغناطیسی که توسط دو موتورسواربه اتوموبیلش چسبانده شد، جان خودرااز دست داد. احمدی نژاد رئیس جمهوری اسلامی این ترور را کارِ« عوامل شیطانی استکبار و جاسوسان صهیونیست» دانست.
دراینحال آقای ری تکیه Ray Takeyh اخطار میدهد که نهایتا روزی، شاید یک یا دو سال دیگر، تشدید تحریمها باین امید که ایران تصمیم به مذاکره بگیرد، یا به حملۀ نظامی و یا به ایرانی اتمی، و یا به هردو منجر خواهد شد. وی میگوید«روزی بالاخره لفاظی ها پایان خواهد گرفت و خود را در موقعیتی متفاوت و خطرناکتر خواهیم یافت.»
ارسال به دوستان
نسخه چاپی
نسخه ساده
نظر خود را بنویسید