آیا «اسکار» با فیلم «جدایی نادر از سیمین» به ایران خواهد رفت؟!

خرین فیلم «اصغر فرهادی» و فیلم ارسالی ایران برای شرکت در جوایز «اسکار» بهترین فیلم خارجی سال - که جایزه نخست جشنواره برلین را نیز به خود اختصاص داده، فیلمی است دراماتیک با سوژه یی قابل مطرح در هر جامعه، و کاندیدای بسیار قوی یی برای احراز نخستین جایزه «اسکار» برای یک فیلم ایرانی.

«فرهادی» متولد اصفهان است.  فوق لیسانس کارگردانی دارد.  فیلمسازی را با فیلم های هشت و شانزده میلی متری شروع کرد.  نخستین فیلم بلندش «رقص در غبار» (2003) بود که با «شهر زیبا» (2004)، چهارشنبه سوری (2006) و «درباره اِلی» (2009) ادامه پیدا کرد که گرچه کارنامه فیلمسازی اش طولانی نیست، اما با همین چند فیلمی که تا کنون ساخته نشان داده با قشرهای جامعه ایران سخت آشناست و می تواند شخصیت های متفاوتی را از هر طبقه ای در کنار هم قرار دهد و مسائل جامعه امروز ایران را با روشنی به روی پرده منعکس کند. موفقیت او در طرح این سوژه ها نکته های جهانی آنهاست.  در آخرین فیلم او «جدایی نادر از سیمین» (2011) بطور مثال طلاق در هر جامعه ای اتفان می افتد و کودکان همواره میان پدران و مادرانشان در گیر و حیران دست و پا می زنند، به این امید که شاید شیرازه خانواده آنها از هم پاشیده نشود.

فیلم «جدایی نادر از سیمین» با صحنه ی یک دادگاه، و با زن و مردی که در برابر دوربین نشسته اند و علت تقاضای طلاق خود را برای قاضی که دور بین (و شاید اینجا تماشاچی) هست توضیح می دهند، شروع می شود.  زن (سیمین) می خواهد دخترشان را به خارج ببرد و شوهر (نادر) به خاطر پدر بیمارش حاضر نیست کشور را ترک کند.  دختر آنها (ترمه) بین این دو پاس داده می شود و به همین دلیل «سیمین»کاشانه شان را ترک می کند و به ناچار زنی (راضیه) را استخدام می کنند تا ساعاتی را که «نادر» سر کار است و «ترمه» در مدرسه، از پدر بیمار «نادر» مواظبت کند.

«راضیه» (ساره بیات) که شوهرش به تازگی بیکار شده و به خاطر قرض هایش دائماً توسط طلبکارها به زندان می افتد، حامله است و سخت معتقد به مذهب.  فشار فقر وی را مجبور می کند تا به دروغ به «نادر» تهمت بزند و از اینجاست که فیلم به اوج خود می رسد و تا انتها تماشاگر را شیفته و مفتون و درگیر داستان پیش می برد.

فضای فیلم گر چه بیشتر در یک آپارتمان می گذرد، اما «فرهادی» با تردستی صحنه ها را با زاویه های باز توسط فیلمبردارش «محمود کلاری) فیلمبرداری می کند تااحساس خفگی به تماشاچی ندهد.   مسئله ای را که «فرهادی» در جوار طلاق مطرح می کند، نگهداری از قشر سالخورده ایران است که در اینجا خانه متعلق به پدر «نادر» است و او و خانواده اش در خانه پدر از او مواظبت و پرستاری می کنند.  همینطور نیز طبقه پایین و فقیر ایران است که بیکاری، انسان ها  را ناچار به پست ترین کارها وا می دارد.  اینجا تا حدی سایه فقر قهرمان فیلم «دزد دوچرخه» (ویتوریودسیکا) را می بینیم که با خفت مقابل پسرش توسط مردم به خاطر دزدیدن یک دوچرخه کتک می خورد.  «فرهادی» این پدر و پسر را با مرد بیکار و دختر کوچک اش نشان می دهد که در برابر زنش که حاضر نیست پول حرام دریافت کند، می گوید به خاطر احتیاج به پول حاضر است گناه گرفتن پول حرام را بپذیرد.

اگر فیلم را از صافی بخش های متفاوتش بگذرانیم، «فرهادی» حتا پای مذهب و سیاست را نیز به میان می کشد و عامل بخشی از مشکلات و اتفاقاتی که بر این دو خانواده می افتد پای مذهب و سیاست می گذارد.  این را در دیالوگی که «نادر» به «سیمین» که می گوید اگر «سیمین» آنها را ترک نمی کرد مسیر زندگی آنها به اینجا نمی کشید می بینیم.

آن چه «فرهادی » با این فیلم نشان می دهد، دریچه دنیای جدیدی است در سینمای ایران که با تمام عواملی که برای آدم ها آشناست هم می توان نکات بحث انگیز و قابل توجهی را مطرح کرد.

«فرهادی گرچه مسایل بغرنج جامعه را بروز می دهد، اما از نتیجه گیری نهایی پرهیز می کند و هر بار که باید قهرمانانش تصمیمی را اتخاذ کنند، تصمیم نهایی را بدون مهر تایید نا تمام می گذارد تا تماشاچی در حد برداشت خود آن را برای خود رقم بزند.  

دیالوگ ها قوی، بازی های ارزنده و فیلبرداری فیلم تماشایی است.  بازی «پیمان مؤدی» (نادر)، «لیلا حاتمی» (سیمین) دیدنی و  دلچسب است.  «شهاب حسینی» در نقش منفی شوهر بیکار، «سارینا فرهادی» (ترمه)... و حتی «علی اصغر شهبازی» که نقش پدر «نادر» را که با بیماری الزایمر در گیر است و چه عالی این حس را به تماشاچی منتقل می کند که آیا او نقش بازی می کند یا واقعاً آلزایمر دارد، تماشایی و قابل ستایش است که اینها همه مرهون دید نکته سنج و قدرت کارگردانی «فرهادی» است.

«جدایی نادر از سیمین» با عنــوان انگلیس اش      A Separation، بی شک یکی از معدود فیلم های برجسته ای است که در سالهای اخیر در ایران ساخته شده و می توان صریحاً اظهار داشت که استحقاق دریافت جایزه بهترین فیلم خارجی سال «اسکار» را دارد.