در سوگ نمادی بی نظیر برای دموكراسی

با قتل بزدلانه خانم بی نظیر بوتو، امروز جهان و بویژه خاورمیانه نمادی بی مانند برای جنبش دموكراسی را از دست داد. نواز شریف ، دشمن دیرینه خانم بوتو و رقیب انتخاباتی وی، امروز را غمگین ترین روز تاریخ كشور نوپای پاكستان نامید. تسلیت و اعلام تأسف سایر رهبران جهان از جمله آقای بانكی مون، رییس سازمان ملل متحد، نشان از احترام جهانی برای این شخصیت برجسته دارد. در این میان، صحنه های مردان مسلمان (بنابر تصاویر ماهواره ای كه در ساعات نخست منحصر به نمایش مردان بوده است) شیون كش در خیابان های شهرهای پاكستان كه در سوگ یک رهبر زن مدرن و لاییک، بر سر و سینه خود می كوفتد، شاید بیش از هر چیز دیگری بر اهمیت نمادین خانم بوتو برای پیشروی و گسترش فرهنگ دموكراسی در قلمرو جوامع مسلمان مهر تأیید گذارد۰
خانم بوتو، رهبر حزب مردم پاكستان، نخستین زنی بود كه در یک كشور مسلمان به نخست وزیری رسید. اگرچه در باره كارنامه سیاسی وی نظرات گوناگونی عنوان می شود، اما در باره محبوبیت وی در نزد جمعیت وسیعی از مردم پاكستان تردیدی نیست. آگاهی و اطلاعات نگارنده از ارزیابی های میراث زمامداری خانم بوتو حاكی از آنستكه سیاست های دولت وی نقش مؤثری در تعمیم و گسترش دموكراسی و حقوق مردم و بویژه زنان در كشورش داشته است. دو دیگر سیاست های اجتماعی و اقتصادی وی منجر به بهبود بهداشت عمومی و مبارزه با بی سوادی و افزایش رفاه عمومی از جمله برق رسانی به مناطق روستایی گشت. ولی آنچه در باره خانم بوتو حایز اهمیت است، نقش نمادین وی بعنوان یک رهبر دموكرات غیردینی یا لاییک و مدرن در ملل مسلمان جهان است. زندگی سیاسی پر فراز و نشیب وی كه شمه ای از آن در زیر نقل می شود سبب اصلی احراز چنین نقشی برای خانم بوتو است ۰
خانم بوتو در ۱۹۵۳ در خانواده ای سیاسی با پیوندهای ایرانی بدنیا آمد. پدر وی، ذوالفقار علی بوتو، نخست وزیر معروف پاكستان، از مادری ایرانی زاده شده بود. بی نظیر تحصیلات عالی را بعنوان دانشجویی ممتاز در دانشگاههای هاروارد و آكسفورد پشت سر گذارد. در این دوران او در شمایل یک زن سازگار با جهان مدرن در حین درس خواندن در مبارزات سیاسی روز از جمله فعالیت علیه جنگ ویتنام شركت داشت. از همان هنگام بود كه مهارت وی در سخنوری در معرض دید هم كلاسی هایش قرار گرفت و سالها بعد در مبارزاتش در پاكستان برای مردم كشورش و جهانیان بثبوت رسید. او پس از خاتمه تحصیلات به پاكستان بازگشت و چندی بعد رهبری حزب مردم را بدست گرفت. بدنبال كودتای نظامی كه به سقوط پدرش از نخست وزیری و زندانی شدن و سرانجام اعدام وی بوسیله دیكتاتور نظامی پاكستان، ژنرال ضیاء الحق، منجر گشت، بی نظیر در مجموع برای شش سال زندانی و یا در بازداشت خانگی بسر برد. در تابستان ۱۹۸۱ او را در یک زندان قفس مانند بدون دیوار در صحرایی در استان سند افكندند. او می نویسد:((گرمای تابستانی قفس مرا مبدل به اجاق كرده بود. پوست دستانم تاول زده و مانند ورق ور می آمدند. صورتم مملو از عرق جوش شده بود. موهایم كه همواره ضخیم بودند، دسته دسته می ریختند. لشگر حشرات به قفسم می خزیدند. انواع حشراتی چون ملخ، پشه، مگس نیشدار، دسته مورچه های بزرگ سیاه و مورچه های كوچک قرمز، عنكبوت، سوسک و زنبور از لابلای میله ها و از میان سوراخ های كف سلول بجانم افتاده بودند. من شبها، علیرغم گرما، ملحفه برسر می كشیدم و تقلا می كردم خود را از نیش آنها بدور بدارم و تنها وقتی گرما طاقت فرسا می شد، جهت تنفس ملحفه را كنار می زدم.)) پس از آزادی از زندان او راهی تبعید شد و در سال ۱۹۸۶ برای مبارزه به كشورش بازگشت. در ، پی كشته شدن ژنرال ضیاء الحق در سانحه هوایی و برگزاری انتخابات در نوامبر سال ۱۹۸۸ خانم بوتو در سن ۳۵ سالگی نخستین زن رییس دولت یک كشور اسلامی شد. در همان دوره بود كه دولت وی حكم ممنوعیت فعالیت های سندیكایی كارگران و دانشجویان را لغو كرد و برنامه حزب برای بهبود طبقات محروم را به اجرا گذارد ۰
در سال ۱۹۹۰ ، رییس جمهور وقت پاكستان، غلام اسحاق خان، خانم بوتو را معزول كرد و وی و همسرش را متهم به فساد و سوء استفاده مالی كرد كه به دو سال زندانی شدن همسرش ختم گردید. خانم بوتو و همسرش همواره این اتهامات را مردود دانستند و این اتهامات را ابزاری سیاسی برای مبارزه با خانم بوتو نامیدند. از آن پس، این اتهامات و موارد آتی آن، اگرچه قویا متوجه همسرش بودند، بر فعالیت های سیاسی خانم بوتو سایه انداختند. تنها شاید از هنگام بازگشتش به پاكستان در اكتبر گذشته بود كه بحرانی بودن اوضاع كشورش از سنگینی سایه این اتهامات كاست و اكنون قتل خانم بوتو كه در اصل جانش را برای آرمان دموكراسی برای میهنش باخت، بیرنگشان می سازد ۰
به دنبال شكست های سیاسی در خلال سالهای پس از دور اول زمامداری، خانم بوتو مجددا در سال ۱۹۹۳ با برنامه ((تغییرات بسود رفاه مردم)) به پیروزی چشمگیری دست یافت و برای مدت سه سال با اجرای برنامه هایی چون ((غذا برای گرسنگان و افزایش میزان حقوق حداقل برای كارگران)) حكومت كرد. در اواخر دور دوم حكومت، با فشار روز افزون احزاب اسلامی كه همواره با او مخالفت می ورزیدند و اینبار به رهبری نواز شریف و حزب ((لیگ مسلمانان پاكستان)) به میدان مبارزه آمده بودند، خانم بوتو كه درگیرمبارزه با رقبای حزبی اش نیز بود، از نخست وزیری معزول گشت. در سال ۲۰۰۱ ، در پی اوج گیری اتهامات تازه مبنی بر اختلاس و ارتشاء علیه همسرش كه در كابینه وی عضویت داشت و سایر اتهامات سیاسی از جمله دست داشتن همسرش در قتل مخالفان سیاسی درون حزبی، خانم بوتو با رد این اتهامات راهی دیار تبعید شد. دیوان عالی پاكستان حكم محكومیت خانم بوتو بر مبنای این جرایم را معلق ساخت و فرمان محاكمه مجدد صادر كرد. محاكمه غیابی وی منجر به تعیین مجازات سه سال زندان برای خانم بوتو شد كه عملاً با بازگشت پیروزمندانه وی به كشورش در ماه اكتبر گذشته معلق ماند ۰
در مدت هشت سال زندگی در غربت، خانم بوتو به كوشش های سیاسی خود برای بازگرداندن دموكراسی به كشورش ادامه داد و با برخورداری از وجهه ی بین المللی در حین رهبری حزبش از تبعیدگاه به رایزنی با رهبران جهان در مورد استقرار دموكراسی بعنوان تنها راه مبارزه با بنیادگرایی اسلامی در خاورمیانه پرداخت. در اكتبر ۲۰۰۷ برای مبارزه دموكراتیک برای كسب قدرت به میهنش بازگشت و در اولین اقدام اشگ ریزان بر خاک وطن بوسه زد، همان خاكی كه آرامگاه ابدی وی خواهد بود. او می دانست كه اینبار با خونخوارترین دشمنان سیاسی خود روبروست، آنانی كه به نام دین اسلام، همانطور كه سالهاست حكومت ایران را غصب كرده اند، كمر به قتل و انهدام انسانی و اجتماعی آزادیخواهان، دموكراسی خواهان و بویژه زنان بسته اند. او می دانست كه آماج فتوای حاكمان طالبانی و القاعده و حاكمان نظامی است، همانطور كه حاكمان اسلامی در ایران فرمان گردن زدن نخست وزیر دموكرات سابق ایران، دكتر شاپور بختیار، در تبعید را صادر كردند و بدن های داریوش و پروانه فروهر و اكبر محمدی و هزاران آزادیخواه را مثله كردند و هنوز نیز با شقاوت به حكومت ترور ادامه می دهند ۰
اما خانم بوتو، این زن مسلمان تحصیلكرده سازگار با جهان مدرن و مخالف تداخل دین در حكومت، در مواجهه با این دشمنان اسلام پیشه، از همه چیز خود گذشته بود. می گفت كه علیرغم آگاهی به خطرات آنرا به جان می خرد. می گفت كه علیرغم مادر بودن و احساس قوی برای فرزندانش، او خود را مادر همه فرزندان پاكستان می داند. می گفت كه من ماموریت خود را در نجات پاكستان از تسخیرش بوسیله افراطیان اسلامی می دانم. او پادزهر روییدن و پخش شدن علف های هرزه و زهرآگین دین فروشان را استمرار در كاشتن و پرورش نهال های دموكراسی و آزادی در سرزمین های ملل مسلمان می دانست و سرانجام آنها را با خون خود آبیاری كرد. خانم بوتو مانند هر انسان و سیاستمداری دارای نقاط قوت و ضعف بود. كارنامه اش حاوی بخش های روشن و مبهم است. اما فراتر از همه اینها، چهره تاریخی او است كه بعنوان نماد دموكراسی مدرن و غیر دینی برقرار می ماند. همانگونه كه دكتر مصدق نماد دموكراسی خواهان ایران است، خانم بی نظیر بوتو نیز برای اكثریت مردم پاكستان چنین نمادی خواهد بود. نمادها مانند ستارگانند. فارغ از آنكه آیا بخشی از آنها دارای تاریكی است، مردم منصف همواره بخش روشن آنها را دیده و نیک می دانند كه این نمادها برای پیشبرد حقوق دموكراتیک مردم از مال و آسایش و جان خود گذشته اند ۰
امروز دموكراتهای جهان و بویژه خاورمیانه و ایران در سوگ بانویی كه بخشی از نسبش برخاسته از كردان غیور ایرانی است، خواهند نشست و نام ((محترمه بوتو)) در پیشانی عالم دموكراسی خواهان جهان تا دانش و حافظه تاریخی برقرار است بسان ستاره ای خواهد درخشید. و امروز و فردا، دختران و زنان و مردانی هستند در پاكستان و ایران و سایر سرزمین های مسلمان نشین كه در پهنه آسمان دموكراسی، درخشش بی نظیر ستاره ی خانم بوتو را روشنی بخش راه خود برای نجات از استبداد تاریک اندیشان اسلامی می نمایند ۰