«اَلن دلون» و «کنفرانس تهران»

«در طول جنگ  جهانی دوم، زمانی که آلمان نازی و هیتلر دنیا را به لرزه انداخته بودند، سران سه کشور شوروی (استالین)، آمریکا (روزولت) و انگلیس (چرچیل) برای مقابله و سرکوبی هیتلر تصمیم گرفتند در سال 1943 در کنفرانسی در تهران گردهم آیند.  در مقابل، هیتلر نیز برای بهره گیری از موقعیت، طرح ترور این سه تن را ریخت و کسانی را مأمور کرد تا در تهران این نقشه را به مرحله عمل درآورند.
سال ها بعد، در دهه 1970، جاسوسی که مأمور خنثی ساختن این نقشه بود به پاریس اعزام می شود تا کسانی را که مأمور اجرای این طرح بودند و بعد از عدم موفقیت مأموریت شان ناپدید شدند پیدا کند.
«تهران 43» شاید تنها فیلمی باشد که بر اساس ماجراهای واقعی، درباره «کنفرانس تهران» و جریانات پشت پرده آن توسط روس ها و فرانسوی ها در سال 1980 ساخته شده است.
از آنجا که ماجرا در تهران اتفاق می افتد، بالطبع بخش عظیمی از آن باید در ایران فیلمبرداری می شد  اما چون شروع فیلمبرداری، در سال 1979، به انقلاب اسلامی ایران برخورد کرد، فیلمبرداری آن به باکو و خاک شوروی تغییر مکان یافت و مجبور شدند دکورهای صحنه های  ایران را آنجا دوباره سازی کنند و از فارسی زبان هایی که در خاک شوروی زندگی می کردند به عنوان سیاهی لشکر استفاده کنند.
نقش اصلی فیلم را که یکی از تهیه کنندگان فیلم هم هست، «اَلن دلون» هنر پیشه معروف فرانسوی به عهده دارد و نقش مهم دیگر را بازیگر آلمانی «کورت یورگینز» که ضمناً این آخرین فیلم او پیش از مرگش نیز هست بازی می کند.
موسیقی متن فیلم توسط «ژرژ  گاروانتز» آهنگساز ارمنی نوشته و با همکاری «شارل آزناوور» خواننده معروف فرانسوی اجرا شده است که از زیبایی خاصی برخوردار است که تا مدت ها ذهن تماشاچی را مشغول نگه می دارد.
فیلم به خاطر محتوای تاریخی و پیچیده اش از حد فیلم های معمولی طولانی تر (145 دقیقه) است.  اما این نخستین فیلم پر خرج سینمای شوروی  در زمان تهیه اش محسوب می شود که در سال 1981 جایزه یی  نیز در جشنواره فیلم مسکو نصیبش شد.
داستان فیلم از دو بخش تشکیل می شود.  بخش سیاسی آن، طرح ترور سران متفقین در کنفرانس تهران است. بخش دوم، رابطه عاشقانه میان دو جاسوس روسی و فرانسوی در این ماجرا است که از تهران آغاز و تا پاریس ادامه پیدا می کند.  فیلم توسط دو نفر کارگردانی شده (الکساندر الوف، ولادمیر ناموف) که فیلمنامه فیلم را هم نوشته اند.
سینمای شوروی تا پیش از این فیلم، موضوع اکثر فیلم هایش پیرامون جنگ جهانی و مسایل داخلی دور میزد، هر چند این فیلم هم چندان از این حیطه دور نیست و باز هم جنگ هسته اصلی فیلم است، اما چون چند کشور دیگر هم با آن همکاری دارند، بالطبع از این فضا فراتر می رود و یکی از نخستین فیلم های مشترک و پر خرج خود را درباره فصلی از جنگ جهانی دوم با سبک و شیوه یی که فیلم های روسی به آن شهرت داشتند عرضه می کند.
فضا سازی، فیلمبرداری و مکان هایی که برای فیلم انتخاب شده، کلاً در توفیق فیلم مؤثر است و مجموعاً فیلم از کلیه جهات تکنیکی و تهیه، از بهترین های زمان استفاده کرده که آن را دیدنی و قابل پذیرش می سازد،  حتی پس از سی سال.
این فیلم گرچه در زمانی که جنگ سرد همچنان رواج داشت و فیلم های جاسوسی در اوج بودند، به خاطر حقیقی بودن حوادث و شخصیت هایش، از حلقه  فیلم های مشابه بیرون می رود، ولی سعی دارد ضمن نمایش بخشی از تاریخ معاصر، تماشاچی را نیز تا حد مقدور سرگرم کند.
نگاهی دوباره به اتفاقاتی که در زمان حوادث انتهایی فیلم رخ می دهد، تماشاچی را با چالش های جدید (هواپیما ربایی، ترور های خیابانی و...) آشنا می سازد که گر چه امروز چنین اتفاقاتی (به خاطر تکرارشان) برای همگان عادی شده، اما در زمان خود توجه به مسایل جهانی را مد نظر داشت که چگونه جریانات سیاسی و تاریخی می توانند حتی پس از گذشت چند  دهه به هم گره بخورند و از ترکیب نو و کهنه، مسایل جدیدی را مطرح سازند.
فیلم صرفاً روی «کنفرانس تهران» تکیه نمی کند و سعی دارد به جریانات پشت پرده و جاسوسانی که پنهانی در حال جنگ و ستیز با هم بودند و همین منجر به عدم توفیق ترور سران سه کشور بزرگ شد بیشتر توجه کند.
«تهران 43» بار دیگر این پرسش را پیش می آورد که چرا فیلمسازان ایرانی درباره حوادث تاریخی و معاصر خود فیلمی نمی سازند.  حوادثی نظیر «کنفرانس تهران» و هزاران ماجرای دیگری که در صد سال اخیر در ایران رخ داده، آنان را در گیر سانسور و جو سیاسی روز که دلیل اصلی آنان است، نمی کند، ماجراهایی که در گذشته اتفاق افتاده و به تاریخ پیوسته است.  در نتیجه بهانه یی نیست اگر همتی در این مورد نمی شود.  بارها دیده ایم که خارجیان این کار را انجام داده اند که جای تأسف است، به ویژه که دید و نظر آنها طبعاً متوجه مقاصد خاص کشورهایشان است که باید این جای خالی را فیلمسازان ایرانی پر کنند.
«تهران 43» فیلمی است دیدنی، به یادماندنی و تاریخی که دیدنش حتی پس از سه دهه تماشایی است.
قرار است این فیلم برای نخستین بار، پس از سالیان دراز، در جشنواره ایرانی فیلم سن فرنسیسکو، در تاریخ 18 و 19 سپتامبر به نمایش در آید.
info@IranianFilmFestival.org