زنان گردن زرافه ای

در نخستین نوشتار درباره ی زندگی اجتماعی زنان که با عنوان «زن، زمان و زمین» به چاپ رسید، گفته شد که هدف، پژوهشی است درباره ی زندگی اجتماعی «زن» با گذشت «زمان» و در کشورهای مختلف «جهان».  این آماج با بررسی موقعیت اجتماعی زن ایرانی از دیر باز تا کنون آغاز شد. 
در این نوشتار، از زندگی زن در کشوری واقع در جنوب شرقی آسیا بنام «تایلند»، و از زندگی گروهی از زنان که بنام «زنان گردن زرافه ای» خوانده می شوند، سخن خواهد رفت.*
در ماه سپتامبر 2000 سفری به کشور تایلند پیش آمد و توانستم پس از دیدار از پایتخت آن «بانکوک» و چند شهر بزرگ دیگر، راهی روستاها و دهکده هایی که جایگاه 4 میلیون از جمعیت آن کشور است شوم و پس از گذشتن از جاده های باریک، گل آلود و پر پیچ کوهستانی به شمال و دور افتاده ترین دهکده بنام «کارن» (karen) رسیده و از نزدیک شاهد زندگی «زنان گردن زرافه ای » باشم.
تایلند، کشوری که تا سال 1939 بنام «سیام» در نقشه ی جغرافیایی دیده می شد، در جنوب شرقی آسیا قرار دارد.  شمال این کشور از پانزده استان تشکیل شده که بیشتر آن ها در شمال و شرق با «لائوس» و از شمال و غرب با کشور «برمه» هم مرز هستند.  بزرگترین رشته کوه تایلند بنام «دویی این تانون»(Doi Inthanon) به درازای 2563 متر (8408 فوت)  در شمال کشیده شده است.  در ارتفاعات بالای این کوه درختان ساج، افزون بر زیبایی طبیعی، با فراهم کردن چوب «تیک» (Teak) از تنه ی آن ها، سهم چشم گیری در اقتصاد کشور دارند.  در دامنه و دره های این کوه، روستائیان به کشت خشخاش و تولید تریاک می پردازند.
اینجا همان سرزمینی است که به «مثلث طلایی» (مرز لائوس و برمه و بخش شمالی تایلند) و بزرگترین مرکز قاچاق تریاک و هروئین دنیا مشهور است.  خوشبختانه با تلاش دولت، امید می رود که رفته رفته زمین ها به کشتزارهای سویا، ذرت، برنج و نیشکر تبدیل شوند.  این دامنه و دره ها، جایگاه زندگی گروهی از جمعیت روستایی مهاجر تایلند است که از لائوس، جنوب غربی چین، برمه و تبت به این دیار آمده و هر گروه مهاجر کوشیده است تا زبان، مذهب، هنر، آئین و رابطه خود را با کشور مادر پاسداری کند.  این روستائیان شش گروه هستند و پشتوانه ی اقتصادی آن ها کشاورزی دیمی است.  روستائیان  زمین های مرتفع، در چادرهایی که از نی ساخته شده زندگی می کنند تا بتوانند هنگام یورش دشمن خانه و کاشانه را به آسانی رها کنند و به دیگر جا کوچ کنند.  رهبر آنها کدخدا، رئیس قبیله و پیشوای مذهبی است که «شامن» (Shaman) خوانده می شود و «پولیگامی» در میان آن ها رواج فراوان دارد.
در میان شش گروه روستائی تایلند، روستائیان منطقه «کارن» که 250 هزار نفر هستند که در مرز تایلند و برمه زندگی می کنند.  سی و شش خانوار از این روستائیان، زنان گردن زرافه یا «پادونگ»  (padong) خوانده می شوند.  زنان «پادونگ» با آویختن حلقه های برنز براق به گردن، دست، پا و گوش، ویژگی رسم و زندگی خود را تا کنون پاسداری کرده اند. 
افسانه های بسیاری درباره ی آئین و سنت زنان در «کارن» گفته شده که به نمونه ای از آنچه پس از گفتگو با چند تن از آنان و اطلاعات گرفته شده از نوشتارهای گوناگون بدست آمده، اشاره می شود:
گروهی از این زن ها خود را فرزندان خدای باد و نشانه ای از زیبایی زنانه می دانند.  آن ها با آویختن حلقه های برنزی براق (در دروان گشته از طلا ساخته می شده)  که از دوران کودکی بوسیله دکتر و یا یکی از کولی های محل به گردن می آویزند، نموداری از بزرگی و قدرت نیاکان خود هستند. 
در داستان دیگری گفته شده که زنان با این ویژگی فرهنگی، باز مانده های ملکه برمه، و از خاندان سلطنتی و بزرگ «پادونگ» هستند.  در سالیان گذشته، آنگاه که سرزمین آن ها مورد یورش سربازان برمه ای قرار گرفته، ملکه «پادونگ» درختی را که از طلای ناب تهیه و در مرکز سرزمین «پادونگ» کاشته شده بوده، از خاک بیرون کشیده و به گردن خود پیچانده تا با آن بگریزد.
شوربختانه ملکه به  دست سربازان دشمن اسیر و پس از کشتن او، درخت طلائی پیچیده به گردن او را به غنیمت برده اند.  از آن زمان تا کنون، زنان این قبیله برای بزرگداشت ملکه ی قربانی شده، میله های برنزی را به گردن می آویزند.
افسانه دیگر این است که زنان «پادونگ»، گردن خود را برای متفاوت بودن با دیگر زنان قبیله، با حلقه های برنزی زینت می دهند،  تا از تجاوز مردان قبیله های دیگر در امان باشند.  هم چنین میله های برنزی گردن، آن ها را از یورش احتمالی پلنگ ها  نگاهداری می کند.
نخستین حلقه برنز در سن 9 سالگی به گردن دختران ایل «پادونگ» آویخته می شود و تا هنگام زناشوئی هر سال یک حلقه ی دیگر به آن افزوده می گردد تا زمانی که درازای آن به یک فوت یا 30 سانتیمتر می رسد. حلقه ها را دکتر کولیِ ایل به گردن، دست، زانو و لاله گوش زنان می آویزد. (نمودار شماره 1)  
این زنان آنچنان به این حلقه ها وابسته اند که اگر زمانی آنها را از گردن جدا کنند، یارای نگاهداری سر به روی گردن را نخواهند داشت، زیرا ماهیچه های گردن بسیار نا توان و حلقه ها تنها تکیه گاه گردن هستند.  گاهی برخی از آنان با پوششی از حلقه های برنزی به خاک سپرده می شوند.  زنان «پادونگ» چنان به سنت، فرهنگ و ملیت خود  پای بند هستند که به هیچ بها، ترک فشار و سنگینی فلز و سختی های آنرا نخواهند کرد.
این رسم کهن و افسانه های وابسته به آن، گاه طمع و آز کدخدایان «شامن» و رهبران مذهبی «پادونگ» را برانگیخته، تا آنجا که آن ها را دزدیده و برای فروش به شهر می آورند.  در سال 1991 «شامن» توانست هفت دخترک گردن زرافه ای را به شهر آورده  وآن ها را به بهای گزاف بفروشد.  خوشبختانه سوداگران از سوی پلیس و دولت دستگیر و همان زمان دختران را به «کارن» باز گرداندند.  زنان «پادونگی» خواندن و نوشتن می دانند. آن ها دوره های ابتدایی و دبیرستان را در اطاق های حصیری و با ابزار بسیار ساده  طی می کنند و در دهکده ی آنان زبان انگلیسی پس از زبان مادری آموخته می شود. (نمودار شماره ی 2)
زنان «پادونگ» با نگهداری سنت و رسم ویژه خود، در این سال ها نظر توریست ها و پژوهشگران را به خود جلب کرده و توریست ها با این که بایستی از جاده های خاکی و باریک که به هنگام بارندگی به گل و لای تبدیل می شوند و گاه خطرناک و لغزنده خواهند بود، رنج سفر به جان خریده تا از نزدیک با زندگی زنان در شمال تایلند در هزاره بیست یکم آشنا شوند!!  جالب اینکه دولت تایلند نیز، برای درآمد بیشتر جهت آسایش توریست ها به ساختن متل و رستوران در جاده پرداخته است.  زنان نیز با پروانه گرفتن از دولت مرکزی برای شرکت در عکس های توریست ها انعام ناچیزی دریافت می کنند.‌ (گاه 2 دلار) و این خود کمک بزرگی به زندگی ساده و فقیرانه آن ها است.
دولت تایلند نیز اهالی این دهکده را با زندگی آرام و ساده ی آن ها به حال خود گذاشته و در دگرگون شدن زندگی آن ها، هیچگونه سیاست و چاره ای در نظر نمی گیرد.
یکی از توریست های اروپایی که از کشور بلژیک برای پژوهش و چگونگی استخوان بندی و آناتومی گردن این زنان به دهکده ی پادونگ سفر کرده، بازده این پژوهش را به صورت نقاشی در اختیار بازدیدکنندگان از دهکده گذاشته است.  دکتر «جان فن روکم»(Johan   von Roekegi hem) که مدت شش ماه با این قبیله زندگی کرده چنین دریافته است:
1) زنان گردن زرافه ای دارای گردنی درازز تر از دیگر انسان ها نیستند و شماره مهره های گردن آن ها بیش از دیگران نیست.
2) او، در نمودار شماره ی 3 نشان داده که با گذشت زمان و فشار کُند و پیاپی حلقه های فلزی گردن، رفته رفته، دنده ها خم و بهم نزدیک شده و برای حلقه ها جا باز کرده و آن ها را بطرف سینه می کشانند.
3) این زنان را به غلط زنان گردن دراز نامیده اند و اضافه بودن تعداد استخوان های گردن آن ها تنها یک رؤیا و تصور است.  با مقایسه سمت راست و چپ دنده ها متوجه خواهیم شد که دنده ها در طرف راست به سوی پهلو خم شده و فاصله ی آن ها کمتر از دنده های در طرف چپ است.  هم چنین تعداد مهره های گردن بیش از شمار طبیعی آن ها نیست.

*
( این پژوهش به گونه ای دیگر در مجله ی ایران گوهر، ویژه زنان در شماوه ی 69 مهر-آبان 1383 زیر عنوان «زن در اسارت برنز» نیز به چاپ رسیده است).

1) Eveland Jennifer, Thailand, IDG worldwide, Ing, Newyork, NY.
2)Commings, Joe, Thailand, Lonely Planet, Publications, London
3) Roekeghem Johanvon, Drawing, & Eport