مرجان ساتراپی و جایزه ای برای همه ی ایرانیان...

مرجان ساتراپی کیست؟ مرجان ساتراپی 22 نوامبر 1969 در رشت به دنیا آمده است. دختر یکی یکدانه ی خانواده ای روشنفکر و مارکسیست است و کودکی و نوجوانی خود را در تهران گذرانیده است. تا زمان انقلاب، در مدرسه ی فرانسه زبان و مختلط «ژاندارک» و «رازی» درس خوانده است. نه ساله بوده که انقلاب شده است. سالهایی از جنگ ایران و عراق را در تهران به سر برده و سپس اواخر سال 1984 به «وین» رفته و در دبیرستان فرانسه زبان شهر «وین» تحصیل کرده است. مرجان دوران بلوغ خویش را در اتریش سپری کرده است و سپس در هیجده سالگی به ایران بازگشته است.

 کارنامه مرجان ساتراپی: مرجان از سال 1989 تا 1993 در دانشکده ی هنرهای زیبای دانشگاه آزاد در رشته ی ارتباط تصویری درس خوانده است و از سال 1990 تا 1994، به نوبت و یا هم زمان، به عنوان تصویرگر مجله ها و یا تدریس زبان فرانسه و زبان انگلیسی و نقاشی و یا به عنوان گرافیست و . . . مشغول به کار بوده است. مرجان ساتراپی در سال 1994 راهی فرانسه شد و تا سال 1997 در «استرازبورگ»فرانسه در رشته ی تصویرگری آموزش دید. او از سال 1997 در پاریس زندگی میکند و حرفه اش نقاشی و تالیف کتابهای کودکان است و با مجلات و روزنامه های متعددی همکاری دارد. مرجان ساتراپی، اولین مولف کتابهای مصور ایرانی است.

پیش از این، مرجان دو کتاب کودکان «هیولاها ماه را دوست ندارند» و «اژدر» را در فرانسه به چاپ رسانیده بود که طراحی مجموعه کتاب «پرسپولیس» را شروع کرد و چاپ و انتشار «پرسپولیس» بود که برای مرجان ساتراپی محبوبیتی کم نظیر به همراه آورد. «پرسپولیس» جایزه های متعددی را در جشنواره های معتبر کتاب کودک و کتاب مصور و طراحی کتاب فرانسه و بلژیک و اسپانیا از آن خود کرد. «پرسپولیس» که تاکنون چهار جلدش چاپ و منتشر شده است، تا به حال به چند زبان زنده ی دنیا ترجمه شده است. «گلدوزی» ، یک کتاب مصور زنانه است. در «گلدوزی»، سه نسل زن ایرانی در یک مهمانی به سخن می آیند و از خصوصی ترین مشکلات زنان ایرانی پرده برمی دارند. یکی از کتابهای مصور مرجان ساتراپی که جایزه بهترین آلبوم «جشنواره ی بین المللی کتابهای مصور آنگولم 2004» را از آن خود کرد «خورش مرغ با آلو» نام دارد. «خورش مرغ با آلو»، برخلاف نامش کتابی درباره ی آشپزی و شکم چرانی نیست، بلکه درباره ی عشق به موسیقی است و نیاز انسان به غذای روح.  مرجان ساتراپی بارها در جشنواره های مختلف کتاب مصور و کتاب کودک برنده جوایز متعددی شده است.

پرسپولیس چیست؟ مرجان در دوره ی دوم مهاجرتش و در فرانسه به نوشتن کتابهای مصور پرداخت. مرجان مانند اکثر مهاجران که تجربیاتی مانند انقلاب و جنگ را پشت سر گذاشته بود، پر از حکایت و داستان بود و غالباً داستانهای خود را برای اطرافیان تعریف می کرد و به تشویق «داوید بی» که به او گفت: «مرجان برو و این داستانها را بنویس!» به نوشتن داستان زندگی خود و اطرافیانش پرداخت. پرسپولیس داستان مصور سیاه سفیدی است که تاکنون چهار جلد آن به چاپ رسیده است.

 «پرسپولیس» ، داستان زندگی خود مرجان در سالهای انقلاب است. این اتوبیوگرافی مصور، در کنار روایت زندگی دختر بچه ای خردسال، از نگاه مرجان ــ که کودکی است ــ پایان دوره ی شاه و پیروزی انقلاب اسلامی و جنگ ایران و عراق را شرح میدهد. از نگاه مرجان، دخترکی نه ساله، بزرگ شده در خانواده ای مدرن با اندیشه ای مارکسیستی، کتاب مصور «پرسپولیس» به سادگی و شیرینی تاریخ معاصر ایران را تصویر میکند. «پرسپولیس» در عین سادگی، کتابی عمیقا سیاسی است و نشان دهنده ی اعدام ها و شکنجه ها و بمب باران ها. علیرغم حقایق تکان دهنده ای که کتاب «پرسپولیس» برایمان تصویر میکند، داستان «پرسپولیس» به هیچ وجه، تلخ و ناراحت کننده نیست. ما با طنز و به سادگی با لبانی پر از خنده و گاهی با چشمانی پر از اشک، از طریق داستان زندگی مرجان، زندگی درونی و زندگی اجتماعی ایران امروزی را زیر فشار و سلطه ی حکومت های خودکامه و سلطه گر مشاهده میکنیم.

چرا پرسپولیس محبوبیت پیدا کرد؟ مسلط بودن به فرهنگ شرق و غرب به مرجان کمک می کند تا کدهای فرهنگی را بشناسد و با هر ملتی به زبان خودش حرف بزند و حتا زبان تصاویر را برای بهتر نمایاندن وقایع به کار بگیرد و از طریق بیانی چندصدایی با خواننده ارتباط برقرار کند. خواننده فرانسوی که پس زمینه «بینوایان» «ویکتور هوگو» و ماجراهای «کوزت» کوچک و «ژان والژانی» که حالا آقای شهردار شده است و در شلوغی و بلبشوی انقلاب مدام جا به جا می شوند را در حافظه خود دارد، با خواندن ماجراهای مرجان کوچک در سالهای انقلاب می فهمد که در ایران چه اتفاقی افتاده است و اکنون چه چیزی در جریان است.
مرجان استراپی در مورد کار خود و انگیزه ی خود در دیداری با «رابرت چالمرز» گزارشگر «ایندیپندنت» که در پاریس صورت گرفت و مقاله او در اول اکتبر سال 2006 در «ایندیپندنت» چاپ شد:«می نویسم برای این که میخواهم نشان بدهم انسانم، مثل بقیه ایرانی ها در کشورم. و این وضعیت کنونی که شما، در غرب آن را خیلی عقب مانده در می یابید، یک میلیون بار برای ایرانی ها سخت تر است، زیرا آنها هستند که مستقیما از عواقب آن رنج می برند.»

 کتابهای پرسپولیس در چند بخش با کلماتی ساده و تصاویری سیاه و سفید و بسیار گویا، انقلاب و جنگ ایران و عراق و دستگیری ها را توسط حزب الله تازه به قدرت رسیده نشان می دهد. پرسپولیس با نقل تاریخ معاصر به زبان ساده و زبانی شیوا، کاری ساده و گویا و زیبا و پرکشش است. مرجان ساتراپی که در جلد سوم و چهارم پرسپولیس نشان م دهد که روح حساس و هنرمندش زخم های عمیقی برداشته است و زمانی را با وسوسه ی خودکشی و حتا اقدام به خودکشی به سر رسانده است. مرجان ساتراپی در کنار نقل و تصویر کردن زندگی تاکنون، بخشی از تاریخ معاصر را نیز نشان می دهد.

فیلم پرسپولیس: محبوبیت کم نظیر مرجان ساتراپی و پرسپولیس هایش در فرانسه و در غرب باعث شد که او به فکر ساختن فیلمی کارتونی از پرسپولیس بیفتد. فیلم پرسپولیس حاصل دو سه سال کار مداوم و نتیجه ی مشارکت «ونسان پرنو» با مرجان ساتراپی در زمینه تدوین و دکوپاژ فیلم است. در کل حدود نود نفر همکاری فنی داشته اند تا فیلم ساخته شده است. «کاترین دونوو» و «دانیل داریو» و «چیار ماسترویانی» و «سیمون آبکاریان» به جای شخصیتهای فیلم حرف می زنند.  فیلم در ۲۶ ماه جون برای عموم به روی پرده خواهد آمد ولی در اولین نمایش خود در روز ۲۵ مه در «کن» تماشاگران دقایق بسیاری با تشویق و دست زدن به مرجان ساتراپی علاقه و توجه خود را نشان دادند.

مرجان ساتراپی درباره فیلم پرسپولیس به خبرگزاری فرانسه گفت:«این فیلم داستانی درباره زندگی است. فیلمی که خواهان عشق و صلح است. بعد از این که شما فیلم را ببینید، دیگرتمایلی به جنگ و انقلاب نخواهید داشت». ساتراپی در واکنش به اظهارات مقام های رسمی ایران علیه «پرسپولیس» به خبرنگار «رادیو فردا» می گوید: پرسپولیس یک فیلم سیاسی نیست، بلکه فیلمی جهانی است و روایت هایی را بیان می کند که هر روز در نقطه ای از دنیا اتفاق می افتد:«فیلم درباره صادق بودن با خود است، درباره انسانیت است». فیلم پرسپولیس در شصتمین جشنواره فیلم «کن» یکی از دو فیلم برگزیده هیئت داوران بود و مورد تقدیر قرار گرفت.

ساتراپی پس از دریافت جایزه گفت: «اگر مردم بیایند و این فیلم را بینند و بگویند آنها (ایرانی ها) هم مانند ما انسان هستند، فیلم موفق بوده است.» علیرغم اعتراضات جمهوری اسلامی که اکنون مالک ایران شده است و همه ی موازین و معیارهای من درآوردی و ساختگی خود را حتا در خارج از مرزها به جهان تحمیل می کند، مرجان ساتراپی با هنر خود نشان می دهد که عمیقاً ایرانی است و دلش برای ایران و آینده ی ایران می طپد. ساتراپی جایزه خود را متعلق به همه ایرانیان دانست.