تغییرات بنیادی در سیاست خارجی امریکا

تغییرات بنیادی در سیاست خارجی امریکا



یکی از درس های مهم و با ارزش که از تاریخ می گیریم این است که امپراتورها، شاهان، فرماندهان، رهبران سیاسی و مذهبی کشورها، بنا بر سیاست و ایدئولوژی که برگزیده اند, در بسیاری موارد ملت های دیگر را به صلح و رفاه و عدالت اجتماعی رسانده اند و یا به جنگ و کشتار، فقر، بی عدالتی و فلاکت. طرز تفکر، بینش و ایدئولوژی در سرنوشت ملت ها تأثیر اساسی دارد.  سیاست از اقتصاد جدا نیست.  هر نوع برنامه و تصمیم سیاسی در نهایت نتایج اقتصادی مثبت یا منفی به همراه دارد.  در تاریخ معاصر امریکا، کشوری که سنبل قدرت و ثروت بوده است، بینش، عدالت خواهی   و بشردوستی بنیانگذاران این کشور   پایه های قدرت سیاسی و اقتصادی امریکا شد.
در ۱۹۲۰ برای مثال، وقتی که امریکا با یکی از مهم ترین چالش های تاریخی خود روبرو بود، بینش یک رهبر آگاه این کشور را از خطر نابودی و ورشکستگی نجات داد،
اروپا که چالش های بسیاری را در طول تاریخ با قدمت تر خود پشت سر گذاشته است، با ظهور مردی به نام «هیتلر» که همه چیز را سیاه و سفید می دید، فاشیسم را به این مهد تمدن جهان آورد و میلیون ها انسان را به خاک و خون کشاند.  «استالین» در روسیه شوروی، چهره خوفناک دیکتاتوری کمونیسم را ترسیم کرد.  ایدئولوژی، چه سیاسی و چه مذهبی در طول تاریخ دست آویزی بوده که قدرت طلبی، غارت و فساد را توجیه کرده است. آخرین نمونه را در ۸ سال پیش می بینیم که قدرتمندترین کشور دنیا یعنی امریکا به بهانه جنگ با تروریسم و با ادعای گسترش دموکراسی به یک کشور بیطرف و مستقل مانند عراق حمله کرد و آن را تحت اشغال نظامی در آورد که در نتیجه مردم بیگناه بسیاری کشته و زخمی شده و خانه و کاشانه خود را از دست دادند. ادامه اشغال سرزمین های فلسطینی نمونه ی دیگری از سیاستی است که مرگ، رنج و دشمنی را برای نسل ها در میان مردم مناطق تقویت می کند.  سیاست های خارجی دولت «جورج بوش» عواقب اقتصادی ویران کننده داشته است.  «اوباما» با وعده صلح، مذاکره، همکاری و گشودن دست دوستی به سوی کشورهای مسلمان بر سرکار آمد. «هیلری کلینتون» وزیر امور خارجه در اولین سفر خود به آسیا و خاورمیانه، از طرف پرزیدنت «اوباما» قول داد که سیاست های خارجی این دولت نه شتابزده،بی فکر و نه مسلکی خواهد بود.  با توجه به مسایل پیچیده و ایدئولوژی های متفاوت در جهان امروز، این چالش بزرگی برای «اوباما» و وزیر خارجه او خواهد بود.

زخمی به نام فلسطین
در گزارش کمیسیون مستقل ۱۱ سپتامبر، یکی از نتایج مهم این بود که تا زمانی که مشکل فلسطین حل نشده است، مقابله با تروریسم ممکن نیست.  مفسرین، کارشناسان امور خاورمیانه و نویسندگان بسیاری در این زمینه بارها گفته و نوشته اند که خاور میانه بمبی در حال انفجار است که می تواند این منطقه و دنیا را به آتش بکشد.  خنثی کردن این بمب حل مسئله فلسطین است.  
امروز در حدود ۷۰ درصد از مردم اسرائیل خواهان حل این مشکل و ایجاد دولت مستقل فلسطین هستند. مشکل اصلی، ادامه غیرقانونی اشغال سرزمین های فلسطینی و اسکان دادن اسرائیلی ها در این مناطق است.  کارشناسان خاورمیانه که بی طرفانه به این مسئله نگاه می کنند، می بینند که دولت اسرائیل در حال حاضر علاقه ای به ایجاد صلح ندارد. حفظ امنیت اسرائیل، یک مسئله واقعی است، ولی امنیت این کشور در گرو سه اصل است:
اول اینکه دولت اسرائیل باید به تصاحب سرزمین های فلسطینی خاتمه دهد و بخشی از این سرزمین ها را که خانه های مردم فلسطین است به آنها پس دهد.  دوم حل موضع اورشلیم است که سنت گرایان اسرائیلی می خواهند آن را تصاحب کرده و پایتخت اسرائیل کنند.  در حالیکه این شهر متعلق به سه مذهب مهم دنیا یعنی یهودی، مسیحی و مسلمان است. سوم موضوع آوارگان فلسطینی است که باید به آن توجه شود.  مردم اسرائیل عموماً خواهان صلح هستند.  در میان جناح های مختلف سیاسی در اسرائیل اختلاف زیاد است.  دولت پرزیدنت «اوباما» به نظر می رسد با قاطعیت می خواهد به پروسه ی صلح ادامه داده و برای اولین بار تعادلی در سیاست خارجی امریکا نسبت به این منطقه برقرار کند.  
شکایت اصلی فلسطینی ها این است که دولت امریکا از زمان تأسیس اسرائیل به طور یک جانبه از این کشور حمایت کرده است.  امریکا سالیانه بیلیون ها دلار به اسرائیل می دهد.  البته مشکل اسرائیل و فلسطین بسیار پیچیده بوده و جوانب مختلفی داد.  از جمله حملات تروریستی علیه اسرائیل و عدم شناسایی این کشور از جانب فلسطین و یا به قدرت رسیدن  «حمس» در غزه.
فلسطین بازیگران دیگری مانند سوریه و ایران نیز دارد.  در حال حاضر به نظر می رسد سیاست دولت «اوباما» بر این است که با سوریه از در دوستی وارد شود. برقراری روابط دیپلماتیک با سوریه برای این کشور و امریکا بسیار  بااهمیت است.  زیرا صلح بین سوریه و اسرائیل به صلح منطقه کمک خواهد کرد.   همچنین نفوذ بیش از حد ایران را در منطقه کم می کند.  تقاضای سوریه، پس گرفتن بلندی های «جولان» است. این منطقه وسیع که به منبع آب بسیار مهمی متصل است، از نظر سیاسی و اقتصادی برای سوریه بسیار اهمیت دارد.  دولت «اوباما» به نظر می رسد که می کوشد سیاستی را برگزیند که بتواند با سوریه و ایران  روابط صلح آمیز داشته باشد و به این گونه بتواند در نهایت برای حل مشکل فلسطین نیز راه حل عاقلانه ای پیدا کند.  مشکل فلسطین زخمی است بر تمام منطقه و شاید دنیا که باید التیام یابد.

اسلام رادیکال
یازده سپتامبر، مفهوم تازه ای به اسلام رادیکال داد. لغت «جهادیون» معنی ویژه ای گرفت.  سنت گرایان اسلامی و یا اسلام رادیکال، تاریخ باسابقه ای دارد.  ولی برای دولت امریکا این مفاهیم تبدیل به یک سیاست مهم خارجی شد.  سیاستی که به نوعی اسلام و دشمنی  با غرب را یکی می دانست.
برای دولت «جورج بوش» تمام گروه های اسلامی یکسان بوده و اگر  خودشان تروریست نبودند، حامیان تروریست بودند.  در حالی که برای مثال افغانستان و پاکستان خود کشورهای تروریستی نیستند، ولی گروه های تروریستی در آنجا وجود دارند و رشد می کنند.
دره «سوآت» در پاکستان از نظر سبز و خرمی و زیبایی به سوئیس مقایسه می شود، ولی این منطقه تبدیل به یک میدان جنگ شده است.  در دو سال گذشته طالبان با ارتش پاکستان جنگیده اند تا بالاخره دولت پاکستان تقاضای این آشوب گران را قبول کرده است.  مهمترین درخواست آنها این است که اینکه منطقه بر اساس قوانین شریعت اسلامی اداره شود.  به این معنی که مدارس دختران و زنان از بین برود و سینما ها بسته شوند و گردن زدن در میدان ها به عنوان  مجازات معمول گردد.
«فرید زکریا» مفسر سیاسی «نیوزویک» در این زمینه می نویسد:
«اینها انسان های بدی هستند. اینها خبرهای بدی است، ولی سئوال اصلی این است که ما غربی ها باید چه عکس العملی نشان دهیم؟  تا کنون در پاکستان و افغانستان، ما مخالفت خود را با بمباران کردن نشان داده ایم.  آیا جواب در فرستادن  نیروی نظامی بیشتر، در تربیت کردن نیروی افغانی، در تحت فشار گذاشتن پاکستان برای ازدیاد نیروی نظامی و جنگ با این افراد است؟  شاید برخی از این برنامه های درست باشد.  ولی چند واقعیت را باید در نظر گرفت.  برای مثال طالبان در افغانستان به همه نوع جنایتی دست زده اند، ولی در هیچ یک از عملیات تروریستی جهانی دخالت مستقیم نداشته اند.  تروریست های ۱۱ سپتامبر طالبانی نبودند، اگرچه با القاعده رابطه داشته اند.»
«فرید زکریا» دلیل رشد اسلام رادیکال را چنین توضیح می دهد:
«این واقعیتی است که اسلام رادیکال در ذهن مسلمانان تقویت یافته است. دلایل آن بسیار  و پیچیده است.  مهم ترین آن این است که کشورهای مسلمان نتوانسته اند شهروندان خود را به پیشرفت سیاسی و اقتصادی لازم برسانند.  دولت های این کشورها برای نمونه پاکستان، قادر نبوده اند که امنیت و عدالت در جامعه بوجود آورند.  رهبران این کشورها مدافع حقوق شهروندان خود نیستند.  این رهبران و دولت ها مشروعیت خود را از دست داده و قدرت رهبری نیز ندارند.»
در گذشته، در بمباران هایی که هدفش تروریست ها بوده اند، غالباً مردم عادی کشته  و زخمی شده و این به گروه هایی مانند طالبان و القاعده نیرو وپشتیبانی بیشتری داده است.
سیاست خارجی پرزیدنت «اوباما» در مورد افغانستان ناروشن است، ولی چه «اوباما» و چه وزیر خارجه اش بارها گفته اند که «اوساما» را دنبال خواهند کرد.
مفسر سیاسی نشریه «تایم» معتقد است که هدف قراردادن افراد، سیاست درستی نیست.  این اشتباهی بود که «جورج بوش» کرد و صدام حسین و یا «بن لادن» را به اسم، دشمن امریکا نامید.  انگیزه،  سیاست و رفتار افراد است که باید به آن توجه شود.  در مورد ایران برای مثال، دولت «اوباما» بدون شک قصد دارد راه را برای عادی شدن روابط باز کند.  برخی بر این عقیده اند که  تا پایان انتخابات ریاست جمهوری ایران، امریکا نباید به ایران نزدیک شود.  در حالی که کارشناسان اتمی معتقدند ایران به سرعت در حال گسترش برنامه های اتمی است و امریکا باید با ایران وارد مذاکره شود. صرفنظر از اینکه چه کسی به ریاست جمهوری ایران انتخاب شود، مسائلی که باید بین این دو کشور جل شود، تغییر چندانی نخواهد کرد.

تغییرات بنیادی
شاید هنوز زود باشد که در مورد ریاست جمهوری «اوباما» و سیاست خارجی دولت وی  قضاوت درستی کرد.  ولی از آنچه که از مقدمات کار بر می آید می توان نتیجه گرفت که پرزیدنت «اوباما» با رئیس جمهور پیشین تفاوت های بنیادی دارد.  برای مثال وی از ابتدا مخالف جنگ عراق بود و امروز می بینیم که ۸۰ درصد از مردم امریکا با خروج نیروهای این کشور از عراق موافقند. «اوباما» به دنبال بهانه برای ایجاد جنگ دیگری نیست.  در سفرهای اخیر وزیر خارجه خانم «کلینتون»، دیدیم که وی در کنگره اروپا گفت ما ادعا نمی کنیم که همه چیز را میدانیم و می خواهیم به حرف های شما گوش کنیم.  این پیامی بود که اروپا ۸ سال در انتظار آن بود، زیرا پرزیدنت پیشین به تقاضاهای اروپا مبنی بر عدم حمله به عراق گوش نکرد.  روابط امریکا با روسیه، به ویژه در اواخر دوران «جورج بوش» بسیار تیره بود.  خانم «کلینتون» در ملاقاتی که با وزیر خارجه روسیه داشت صحبت از کاهش نیروهای اتمی کرد.  وی با ارائه دکمه ای به وزیر خارجه روسیه که روی آن نوشته شده بود«آغاز دوباره»، این پیام دولت جدید امریکا را داد که این کشور خواهان روابط متفاوتی با روسیه است.
در حال حاضر مردم دنیا علیرغم مشکلات اقتصادی به آینده خوش بین هستند، زیرا می دانند که در امریکا رهبری انتخاب شده است که می خواهد نقش مثبت و مؤثری در بهبود زندگی در این کشور و سایر نقاط دنیا داشته باسد.
برای قضاوت بهتر باید منتظر حوادث آینده بود.