هزینه های اضافی جنگ بر سر نفت

دو پرسش وجود دارد که این روزها درباره آب سرد کن های جهانی پرسیده می  شود، و به نظر می رسد که هیچ کسی پاسخ درستی برای آنها ندارد. اول اینکه چرا بهای نفت همچنان بالا می رود، آن هم در حالی که اقتصاد جهانی کم تحرک شده و به نظر می  رسد سعودی ها هم درصددند تولید [نفت] خود را افزایش دهند؟ و سوال دوم اینکه چرا بسیاری از تحلیلگران و دولتمردان فکرمی  کنند که ایالات متحده و اسرائیل، یا هر دو، تلاش خواهند کرد تا پیش از اتمام دوره ریاست جمهوری بوش در اوایل سال آینده [میلادی]، برنامه اتمی ایران را نابود کنند یا از پیشرفت آن جلوگیری کنند؟ با اینکه پاسخ های شتاب زده بی شماری برای هر دوی این پرسش ها وجود دارد، نگارنده به یکی از این پاسخ ها علاقه دارد: پاسخی که در حلقه ارتباطی بین این دو پرسش قرار دارد.

بدیهی است که هیچ توضیح جداگانه ای برای افزایش مداوم و حیرت آور بهای نفت وجود ندارد، بهایی که اخیراً به بیش از 140 دلار برای هر بشکه رسیده است. اما یک توضیح بجا ممکن است وجود داشته باشد؛ که تاجران انرژی و مشتریان واقعی نظیر پالایشگاه ها، شرکت ها و دولت ها، دارند بر مداخله اسرائیل و آمریکا علیه ایران در آینده نزدیک، شرط بندی می کنند و به طور منطقی باور به چنین مساله ای باعث می شود که قیمت نفت سر به فلک بکشد. وقتی این نگرش در آمریکا، در اسرائیل و به طور فزاینده ای در اروپا وجود دارد که افزایش فشارها، تحریم ها و تهدیدها علیه ایران به عنوان بهترین راه حل است که هم از حمله ای نظامی جلوگیری می کند و هم ایران را از دستیابی به تسلیحات اتمی باز می دارد؛ نتیجه ناخواسته چنین نگرشی این است که برخی افراد ممکن است واقعاً آن را باور کنند. دلالان و دیگران ممکن است بر اساس چنین فرضی که واشینگتن و متحدان اسرائیلی اش مبادرت به از بین بردن تسلیحات اتمی ایران خواهند کرد، رفتار کنند؛ چرا که این موضوع دقیقاً همان چیزی است که بوش و متحدانش به طور ضمنی گفته اند: در صورت پیروی نکردن رژیم احمدی نژاد از قطعنامه های سازمان ملل، مداخله نظامی آنها رخ خواهد داد.

اگر چنین مداخله ای صورت گیرد، چه اتفاقی ممکن است رخ دهد؟ در ابتدای امر، مطمئناً ایران در اقدامی تلافی جویانه همه فروش نفت خود به کشورهای خارجی را به حالت تعلیق در خواهد آورد؛ که این مساله باعث می شود دو میلیون بشکه از عرضه جاری جهانی که تقریباً 85 میلیون بشکه در روز است، کم شود. سپس – و این بسیار حیاتی است – هم پیمان روز به روز نزدیک تر ایران، هوگو چاوز، در کاراکاس، با در نظر گرفتن همه احتمالات، فروش خود به ایالات متحده را قطع و احتمالاً تعلیق عمومی فروش را اعلام خواهد کرد. بنابراین 1.5 میلیون بشکه دیگر هم روزانه قطع خواهد شد، با وجود اینکه شرکت ملی نفت ونزوئلا (PDVSA)، اعلام می کند که اکنون به طور قابل توجهی نفت بیشتری صادر می کند. این موضوع اتفاقاً نشانگر این قضیه نیز هست که در اقتصاد جهانی امروز، دانستن اینکه هر تولید کننده ای دقیقاً چقدر در بازار جهانی سرمایه گذاری می کند آسان نیست. در نهایت، برای دیگر صادر کنندگان [نفت] غیر ممکن نخواهد بود که در یک همکاری مشترک با ایران که بیشتر به شوخی می ماند (در حالی که برای حرکت اسرائیل و آمریکا در خلوت کف می  زنند، در عرصه عمومی به ظاهر دم از قوانین بین المللی بزنند) در حدود یک میلیون بشکه دیگر را روزانه از بازار جهانی خارج کنند. قیمت نفت بر اساس همه این احتمالات به سقف 200 دلار برای هر بشکه یا شاید بیشتر خواهد رسید.

آیا چنین اقدامی لجبازی های بیشتر ایران و ونزوئلا را در پی خواهد داشت؟ تا حدودی، البته، ولی این خیلی متفاوت از بایکوت فروش نفت به کشورهای صنعتی توسط صادرکنندگان عرب که در پی جنگ اعراب و اسرائیل در خاورمیانه در سال 1973 به وجود آمد، نخواهد بود، بایکوتی که قیمت نفت را چهار برابر کرد. هر دو، تهران و کاراکاس، حداقل ذخیره های پولی برای دنبال کردن یک بایکوت [نفتی] در یک مدت زمان مشخص را دارند. مخصوصاً اگر تقلب کنند و فروش های موضعی با قیمتی تورمی برای خود دست و پا کنند. درست است که آنها نخواهند توانست چنین وضعی را به طور نامحدود ادامه دهند، اما واقعاً جمهوریخواهان می خواهند که کمپین انتخاباتی پاییز را با گاز هر گالون 6 دلار – 50 درصد بیش از قیمت امروز آن که هم اکنون هم قیمت بالایی است – و با بحرانی که بر روی دستشان در خلیج فارس و آمریکای لاتین مانده است آغاز کنند؟

از سوی دیگر، تصمیم به اینکه اقدامی در مورد ایران انجام شود، تا ابد معطل نخواهد ماند. هر چه زمان بیشتری بگذرد، تهران هم به ساخت ابزار اتمی و هم به امکان انتقال این قابلیت ها به همسایگانش نزدیک تر خواهد شد. بسیار بعید به نظر می رسد که دولت اوباما تمایل داشته باشد دوره اول خود را با حمله ای پیشگیرانه به ایران آغاز کند، قابل قبول هم به نظر نمی رسد که اسرائیل خودش بخواهد بدون رضایت (رضایتی حتی همراه با اکراه) ایالات متحده، به سوی جنگ پیش برود. آنهایی که از ایران مجهز به سلاح اتمی می هراسند (نیکولا سارکوزی، رئیس جمهور فرانسه، در ماه ژوئن در اورشلیم اعلام کرد که چنین دولتی [که مجهز به سلاح اتمی است] قابل پذیرش نیست)، به سرعت مشغول انجام مانور با مختصات حمله به ایران شده اند.

این موضوع مطمئناً توجیه کننده اطلاعات گمراه کننده، فریب ها و بلوف هایی است که جهان در بازارهای نفتی، در حریم هوایی مدیترانه (جایی که اسرائیل “به طور پنهانی”، “تمرین” حمله به ایران را در ماه ژوئن انجام داده است) و در مبادلات تکنولوژیکی، مالی و تجاری مابین ایران و بقیه کشورهای دنیا شاهد آن است.

یک تئوری وجود دارد که برنامه اتمی ایران بسیار کمتر از آنچه خیلی ها باور دارند پیشرفت داشته است. این موضوع بیشتر نتیجه خرابکاری و ترور مداوم، و همچنین قطع روند عادی خریدها و ارسال ها توسط سرویس  های اطلاعاتی غربی است. بر اساس چنین نگرشی، تحریم های اقتصادی، عملیات زیرزمینی و تلاش های اسرائیل برای فاصله انداختن میان ایران و متحدانش در منطقه، بخصوص سوریه، برای جلوگیری از دستیابی ایران به تسلیحات هسته ای در حال حاضر کفایت می کند. به شرط اینکه ایران و دیگران باور داشته باشند که گزینه نظامی همچنان روی میز باقی می ماند. اما اگر آنها به این موضوع باور داشته باشند، تاجران انرژی نیر باور خواهند یافت و قیمت نفت به تبع تحت تاثیر قرار خواهد گرفت.■